Публикации Эссе "Усэным къыхуигъэщ1а". Гъубжокъуэ Лиуан.

Всероссийский сборник статей и публикаций института развития образования, повышения квалификации и переподготовки.

Язык издания: русский
Периодичность: ежедневно
Вид издания: сборник
Версия издания: электронное сетевое
Публикация: Эссе "Усэным къыхуигъэщ1а". Гъубжокъуэ Лиуан.
Автор: Пшихачева Розанна Циковна

Муниципальное казенное общеобразовательное учреждение«Средняя общеобразовательная школа №30» г. о. НальчикЭссе«Усэным къыхуигъэщ1а»(Тхак1уэ, усак1уэ, прозаик, Къэбэрдей-Балъкъэрым и ц1ыхубэ усак1уэ Гъубжокъуэ Лиуан илъэс пщ1ей зэрырикъум теухуалитературнэ конкурс)Еджак1уэр: Мэржэхъу Залинэ, 9-нэ «В» классЕгъэджак1уэр: Пщыхьэщ1э Р.Ц.г. Нальчик, 2022г Сэ згуэшт насыпыр сыщымысхьу, ХэзгъэщIуи хьэдзэ къысщымыхъут; КъызэмылъэIуми яIэщIэслъхьэт, КъызэлъэIуаи сымыгъэщIэхъут. Гъубжокъуэ ЛиуанПоэзиер, сэ сызэреплъымк1э, нэхугъэ, дахагъэ, гукъыдэж къозыт, удэзыхьэхыу, пф1эщ1эщыгъуэу узэджэ тхыгъэщ. Поэзием хуэ1эрыхуэт адыгэ тхак1уэ, усак1уэ Гъубжокъуэ Лиуан. Абы и тхыгъэхэм ущеджэк1э къыпф1ощ1, удз гъэгъа дахэхэм къапих мэ дахэр гум зимыгъэнщ1у зыжьэдэпшэу, макъамэ гуак1уэ ущ1эдэ1уу. Усак1уэм и усэхэм, и гъащ1э еплъык1эм ущыгъуэза нэужь, укъыщалъхуа уи Хэкум, укъызыхэк1а лъэпкъым, укъэзыухъуреихь дунейм хуи1э щытык1эр нэхъ гуащ1э мэхъу, ахэм нэ лейк1э урегъэплъ.Сэ Гъубжокъуэр сц1ыхуакъым, сыхуэзэнуи къысхуихуакъым, си ныбжьым къыхэк1к1э, ауэ и тхыгъэхэм сыщ1эджык1а нэужь, жыс1эфынущ, сыт хуэдиз гугъуехь имыгъэунэхуами, лъэпощхьэпок1э гъэнщ1а гъащ1э къимыгъэщ1ами, гъэунэхуп1э имыхуами, ар ц1ыху гуапэу, щабэу, гъащ1эм гукъыдэж хуи1эу къызэрынам. Абы и поэзиер гъэнщ1ащ сыт хуэдэ зэманми къыщыхъу 1уэхугъуэхэмк1э. Гуф1эгъуэри гузэвэгъуэри ди пащхьэм кърелъхьэ псалъэ дахэхэмк1э, шэрыуэхэмк1э, ди гум, ди псэм дыхьэрэ, хуабагъэ къринэу. Псэм хуэдэу илъагъу, пасэу 1эщ1эк1а анэм, хуи1э лъагъуныгъэ куур къызыхэщ усэм ущеджэк1э уи нэпсыр плъэмык1ыу къыпф1ыщ1ок1. Хэт нэхъри нэхъ 1эф1у адыгэ шхыныгъуэр-кхъуейжьапхъэр, хуэзыщ1у щыта и анэр зэримы1эжыр, мы псалъэхэмк1э «Кхъуейжьапхъэ» усэм къыщегъэлъагъуэ.С1ухуащ сэ ц1ыхуф1 куэдым я шхын 1эджэ,Абыхэм ф1ыщ1э ини лъызогъэс.Ауэ си анэр сызэримы1эжрэСшхыжакъым сщыхъуу кхъуейжьапхъэ гунэс.Усак1уэм и усэ сатырхэмк1э хузэф1ок1 ди нэгум сурэт дахэу къыщ1игъэувэн къыщалъхуа, ф1ыщэу илъагъу и къуажэм и дахагъыр. Ар топсэлъыхь къуажэм щек1уэк1 1уэхугъуэхэм, цIыхухэм яку дэлъ икIи дэлъыпхъэ зэныбжьэгъугъэм, цIыхугъэ нэсым, хабзэ-нэмысым, хьэл-щэныфIхэм, нэгъуэщIхэми. ЕплъыкIэ щхьэхуэ иIэу къытхуе1уатэ дунейм и къэхъукъащIэмрэ цIыху гъащIэмрэ зэрызэхущытыр. Ц1ыху гъащ1эм нэхъ лъап1э зэрыщымы1эм гу лъыдегъатэ.Абы и усэхэм ущ1эджык1к1эрэ гу лъумытэу къанэркъым, езы усак1уэр гу къабзэу, псэхьэлэлу, ц1ыху пэжу зэрыщытам. Сабийхэми балигъхэми хуэгъэзащ Гъубжокъуэ Лиуан и усэхэр. Лъагъуныгъэм теухуа усэхэм ущеджэк1э дамэ къыптрагъак1э къыпщохъу, уи гур 1эф1 гуэрым хуагъэушэ. Арауи къыщ1эк1ынщ абы и усэ куэдым макъамэ щ1агъэувауэ уэрэду зэ1эпахыу щ1ыжа1эр. Куэдрэ ди адэ-анэхэр зыщ1эдэ1уу щыта уэрэдхэр: «Уи ц1эр Мадинэ хьэмэ Маринэ», «Лъагъуныгъэр къандесджэгукъым», «Бланэ щалъху мэк1уэж», «Нэк1уэж щэбэтым къуажэм»-, жихуи1эхэм я псалъэхэр Гъубжокъуэм зэритхар къыщысщ1ар мы лэжьыгъэр згъэхьэзырыну иужь сихьа нэужьщ. Икъук1э си гуапэу а уэрэдхэм сыщ1эдэ1уащ, си анэм и гъусэу. Гъубжокъуэм и тхыгъэхэм нэ1уасэ зыщыхуэсщ1ым гъэщ1эгъуэн сщыхъуахэм ящыщ зыщ, сыт къэмыхъуами, абы гъащ1эм и щ1ыб зэрыхуимыгъазэр, ф1ым укъызэрыхуриджэр. Гъащ1эм къыщыхъу гуф1эгъуэмрэ нэщхъеягъуэмрэ зэ1эпэгъуу къыщок1уэ Лиуан и усэхэм, зыр адрейм поджэж. Ц1ыху гъащ1эр гуф1эгъуэ защ1эу е гузэвэгъуэ защ1эу зэрызэхэмылъыр, ахэр зэрызэхэухуэнар къыдегъэлъагъу, дыкъыхуреджэ ф1ым дыпэплъэну, дыхущ1экъуну.Хэку зауэшхуэм ижь къызэрыщ1ихуар, и адэр зауэм зэрыхэк1уэдар, щыдолъагъу абы и усэхэм. Ар псом хуэмыдэу щызэхыбощ1э еянэ классым дыщыщ1эсым дызэджа «Автобус къэувы1эп1эм деж» усэм ущеджэк1э. Автобуск1э я деж к1уэж зэадэзэкъуэр зэрымыщ1эк1э зэк1эщ1эча мэхъу, абы къыхэк1к1э щ1алэ ц1ык1ур зэгуэуду магъ къэдзыхауэ, ар зыми яхуэгъэувы1эркъым. Хэку зауэшхуэм и зэранк1э адэхэмрэ бынхэмрэ гу зэрызыщамыхуар усак1уэм ди нэгу къыщ1егъэувэ, зауэм гущык1 худегъэщ1, дунейр мамыру упсэун нэхъыф1 зэрыщымы1эр къыдгурегъа1уэ. Гъащ1э к1ыхь къигъэщ1акъым Гъубжокъуэ Лиуан, зэман мащ1эщ ар литературэм зэрыхэлэжьыхьар, ауэ лъэпкъ литературэм хуэлажьэхэм къызэралъытэмк1э, абы и лъагъуэ хишыну хузэф1эк1ащ. Абы и щхьэусыгъуэри, сэ къызэрызгуры1уэмк1э, и лэжьыгъэр ф1ыуэ илъагъуу, и гъащ1эр абы теухуауэ зэрыщытарщ. Ищхьэк1э къыщыжыс1а псалъэхэм щыхьэт тохъуэ усак1уэ Бицу Анатолэ и псалъэхэр: «Гъубжокъуэ Лиуан и гупсысэр хуигъэлэжьащ усакIуэ псэ хьэлэлым дежкIэ нэхъ лъапIэ дыдэу щыIэм — къэзылъхуа лъэпкъым и нобэмрэ и дыгъуасэмрэ зэпыщIэным, абы и пщэдей махуэр хуэфащэу убзыхуным, ар хъуэпсапIэ нэху дэтхэнэ зы цIыхуми хуэщIыным…». ЦIыху Iэдэбу, псэ къабзэу, щапхъэу дунейм тета усакIуэм и Iэужь дахэхэр лъэпкъ щэнхабзэм къыхэнащ икIи ахэр къэхъу щIэблэм зэIэпыдох. Абы и тхыгъэхэм къыхощ псэ зыIут псоми гущIэгъу хузиIэ цIыху гу пцIанэу ар зэрыщытар. И лъэпкъым лъэужьыф1 къыхуигъэнащ Гъубжокъуэ Лиуан. И усэхэр т1урылъу адыгэр дыпсэуху езы тхакIуэми и псэр тщIыгъунущ. Ноби насыпк1э къыддэгуашэу къысщохъу усак1уэр.