Публикации Наречие.

Всероссийский сборник статей и публикаций института развития образования, повышения квалификации и переподготовки.

Язык издания: русский
Периодичность: ежедневно
Вид издания: сборник
Версия издания: электронное сетевое
Публикация: Наречие.
Автор: Пшихачева Розанна Циковна

Муниципальное казённое общеобразовательное учреждение«Средняя общеобразовательная школа №30»Разработка мастер-класса по теме «Наречие. Обобщающий урок» в 7 «Г» классе(месячник учителей родных языков) Подготовила учитель высшей квалификационной категории Пшихачева Р.Ц. Нальчик, 2025Темэр: Наречиер къызэщIэзыкъуэж урок (7 класс)Урокым и мурадыр: - наречием теухуауэ яIэ щIэныгъэр нэхъ куу щIын, наречием и тхыкIэм теухуа орфограммэхэр къэпщытэжын.-стиль зэмылIэужьыгъуэхэм наречиер къызэрыщагъэсэбэпым кIэлъыплъын, наречие хэту текст зэхэлъхьэн.Урокым къыщыдгъэсэбэпхэр:

наречием теухуауэ щыIэ тхылъхэм я выставкэ, семинарым зи гугъу ящIыну Iуэхугъуэхэм узэрыщIэупщIэну упщIэхэр, наречием и тхыкIэ тэмэмыр зэрыт псалъалъэ IэрыщI;

я справочнэ тетрадхэр, семинарскэ тетрадь, тхылъ;

компьютер, наречием теухуа презентациехэр, Iуэхугъуэ хьэлэмэт гуэрым теухуауэ зы сурэт.

/семинарыр екIуэкIыным махуипщI иIэу упщIэхэр еджакIуэхэм етын хуейщ/ УпщIэхэр:Практическэ лэжьыгъэхэр.- Ди бзэм сыт хуэдэ увыпIэ щиубыдрэ наречием /ЕджакIуэхэм я жэуапхэр дискым трегъэтхэн. Абыхэм едэIуэжауэ наречиер къызэрыгъэсэбэпар убзыхун. Езы еджакIуэхэм я сочиненэхэм, изложенэхэм хэгъэплъэжауэ наречиехэр къыщегъэгъуэтын/-Наречием теухуауэ учебникым ит лэжьыгъэхэр гъэзэщIэн/Сыт хуэдэ лэжьыгъэхэр нэхъ купщIафIэу къэфлъыта, сыт хуэдэхэр унэм щыбгъэзащIэмэ нэхъыфI? Сыт хуэдэ нагъыщэхэм, псалъэ тхыкIэхэм къытеувыIэпхъэ?/-Наречиехэр дауэ къыщыгъэсэбэпа тхакIуэхэм, усакIуэхэм я тхыгъэхэм, газет, журналхэм ит статьяхэм?ЦIыхуитхум мы пычыгъуэр яубзыхуну етын, диктанту птхы хъун текст къыхегъэхын./цIыхуитхум тексту 5 етын/Экспертнэ гупым егъэджакIуэм къарита текстхэр зэпкърах. Къызэрапщытэ диктанту птхы хъуну 1-2 къыхах. А гупым яубзыхун хуейщ:

Мы текстхэм щIэуэ зыгуэр къыуагъащIэмэ. Гъэсэныгъэ мыхьэнэ яIэмэ. Къадеджэ цIыкIухэр дихьэхынумэ;

НаречиемкIэ зэджа Iуэхугъуэ псори хэтмэ;

НэгъуэщI темэ зэджахэм щыщ хэтмэ;

Текстым хэт псалъэухахэм сыт хуэдэ нагъыщэхэр къыщыгъэсэбэпа /нагъыщэ щагъэувыпхъэу 3-4 хэтын хуейщ, правилэ зэтемыхуэхэр къызэщIиубыдэу/.

/Семинарыр щекIуэкIым деж экспертнэ гупым мы зи гугъу сщIахэр къыжаIэ/ Семинарым и екIуэкIыкIэр:

Урокым и темэмрэ и мурадымрэ егъэджакIуэм жеIэ:

Наречием теухуауэ къащIахэр къэпщытэжын, мы темэмкIэ я щIэныгъэм хэгъэхъэун.ЙоупщI, сыт хуэдэ литературэ къагъэсэбэпами, выставкэ къагъэхьэзырами гу лъетэ.ЩыIэцIэхэмрэ наречиехэмрэ зэригъапщэу материал гуэрхэр къыщагъуэта а тхылъ къагъэсэбэпахэм?ЕджакIуэхэм а упщIэм жэуап кърат. ИужькIэ а жаIа псоми къытекIыу мыр жаIэ:-Наречием теухуауэ дызрихьэлIар куэдкIэ нэхъ мащIэщ щыIэцIэмрэ плъыфэцIэмрэ елъытауэ.ЕгъэджакIуэм и упщIэ:-Ар апхуэдэу щхьэ щыт?ЕджакIуэхэм:-Ар апхуэдэу щIыщытыр наречием грамматическэ мыхьэнэуэ иIэр мащIэ дыдэщи аращ.-Сыт нэхъ хьэлэмэту наречием пкърылъыр?-Нэхъ хьэлэмэт дыдэу наречием пкърылъыр ар зэпхъуэкI мыхъу псалъэ лъэпкъыгъуэу зэрыщытырщ.-наречием и тхыкIэми гугъуехьышхуэ пылъкъым адыгэбзэм деж, ауэ языныкъуэхэм деж наречиер деепричистием щыхагъэгъуащэ щыIэщ. Сытым къыхэкIыу?-Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, деепричастиер наречием ещхьу сказуемэм епха мэхъу зимыхъуэжу, псалъэухам обстоятельствэу хоувэ, «дауэ?» упщIэм жэуап хуохъу наречиери. Деепричастиер къызэрыхъу суффикскIи къохъу. Наречием зихъуэжыркъым плъыфэцIэм хуэдэу падежкIи бжыгъэкIи. Урысыбзэми къыщохъу деепрчастиемрэ наречиемрэ щызэхагъэзэрыхь, адыгэбзэми и деепричастиемрэ наречиемрэ суффикс зэщхькIэ къохъури ущегъауэ. Адыгэбзэм и наречиер нэхъыбэу къызытекIыр щыIэцIэрщ е плъыфэцIэрщ, абы нэмыщI бжыгъэцIэм, цIэпапщIэм, псалъэ зэмылъабжьэгъухэр зэпыувэуи къохъу./Деепричастиер щхьэкIэ, бжыгъэкIэ, зэманкIэ зэрахъуэкI; зыгъэзэжууи, зымыгъэзэжууи къокIуэ, деепричастием къепха псалъэ иIэщ/Тест лэжьыгъэ зы гупым етын.

Мы псалъэхэм щыщу мынаречиер къэщIэн:

ЕрагъкIэ, ерагъыу, зыгуэрым, алъандэрэ, зы махуэ, зымахуэ, асыхьэтым, а сыхьэтым, щIыху-сырыхуфэу, щхъуэ-фIыцIафэу, тIэкIу-т1экIуурэ, иужькIэ, и ужькIэ.

Екъуа цIыкIу дэту ятх псалъэхэр дэтхэнэрэ?

ГууэщIу, кууэ, дахэ дахэу, ин ину, псынщIащэу, зырызу, езыр езыру, сэр сэру, дэнэ дэнэкIи, алъандэрэ, гуп гупу, мащIэ мащIэу, иужькIэ.Япэ гупыр наречием топсэлъыхь наречием и къежьэкIэ хъуам. /докладым къоджэ/ЕтIуанэ гупым хэтхэм ягъэзащIэНаречие зыкъом къэщтауэ ахэр доскам къитхэн, къызытехъукIа псалъэ лъэпкъыгъуэмрэ къызэрыхъуа щIыкIэмрэ убзыхун. /Псалъалъэр къагъэсэбэп хъунущ/. Мы псалъэхэр еджакIуэхэм я тетрадхэм иратхэ хъунущ.Ещанэ гупым «Рецепт» инсценировкэр къагъэлъагъуэ.Дохутырыр йоупщI и кабинетым къыщыхьа еджакIуэм:-Едэпщанэ классым ущеджэрэ уэ щIалэр?-Ебланэ «Бым».-«Бым». Апхуэдэ класс сцIыхуркъым, зэклассэгъухэр фIыуэ фызэхущыт?- Хъунущ. Хьэлэчу дызэныбжьэгъущ. ЦIапIэу дынэжэгужэщ…..- Хьэлэчу зэныбжьэгъун. ЦIапIэу нэжэгужэн! НэгъуэщI мыхъуми фIыуэ феджэрэ?- Iисрафу! Псом хуэмыдэу хъыджэбз цIыкIухэм зачэтхъэжу йоджэ. Ди егъэджакIуэр бжэныцрэ хьэцыпэу ящотхъу.-Алыхь икъукIэ узыфэ Iей мыгъуэ упкърытым уэ щIалэм. Уэ къоузыр уи бзэрщ. Сэ си Iэзэгъуэ иткъым абы. А узыфэм еIэзэфынури уэ езыр арщ. /Дохутырым рецепт кърет- адыгэбзэ учебник/Мы исценировкэр зыгъэзэщIа «артистхэм» еджакIуэр йоупщI:- Наречиехэр къемызэгъыу къыщыдгъэсэбэпыр сытым деж? Сыт ахэр щыуагъэу къыщIэфлъытэр? /жэуапхэр/ЕплIанэ гупым «Мэзым» жыхуиIэ темэмкIэ хъыбар кIэщI наречие хэту зэхалъхьэ.Етхуанэ гупыр фразеологизмхэм топсэлъыхь-Сыт къикIрэ бжэныцрэ хьэцыпу жиIэмэ?-Сыт хуэдэ фразелогизмхэр къэвгъуэта наречиехэм синоним яхуэхъуу? Наречиехэр фразеологизмкIэ зэфхъуэкI.ИхъуреягъкIэ, ерагъкIэ, екIуу псэлъэн, егъэлеяуэ, псынщIэу, кууэ, мыкIуэмытэу, ешаелIауэ, насыпыфIэу./Нэм къиплъыхьыр, и псэр пыт къудейуэ, жьэнахуэ, и псэ емыблэжу, и нэм щIы имылъагъуу, и къурмакъейм къэсу, кIэлалэ, и псэр пыхуу, дунейр хуримыкъуу/.Фразеологизмхэр наречиекIэ зэхъуэкIын.Ищхьэр къыфIэхуауэ, Iэщхьэ-лъащхьэ дэхьеяуэ, жьы щIэту, псалъитI ящхьэ зэтричыркъым, жьыIурыхьэгъуэ иригъэгъуэтащ, зи лъэ вакъэ изылъхьэ, сабэр дрипхъейуэ, и псэр дзапэкIэ иIыгъыу, уазэрэ бзууэ гъуат.Наречиехэм сыт хуэдэ увыпIэ щаубыдрэ ди бзэм?НэгъуэщI лъэпкъым къыхэкIам адыгэбзэ щызэригъащIэкIэ наречие имыщIэмэ ягъэ кIыну?Наречие зыбжанэ доскам къратхэри и мыхьэнэри занщIэу яубзыху, псалъэм папщIэ:Зэгуэрым, лейуэ, щэхуу, хьэзыру, лъэныкъуабэу, хужьу, лъапцIэу, пэжу, зырызу.Мы урокым нэхъ и хьэлэмэтыпIэр еджакIуэхэм наречием ди бзэм щигъэзащIэ къалэным щытепсэлъыхьырщ, художественнэ произведенэхэм къызэрыщагъэсэбэпым и гугъу щащIырщ./П.п. ЩоджэнцIыкIу А. «Хьэжыгъэ пут закъуэ», КIыщокъуэ А. «Мэжджыт» н.т./Езы еджакIуэ цыкIухэм зыхуей тхакIуэр къыхахри къеджахэщ, еплъахэщ тхакIуэм наречиер къызэригъэсэбэпым. Сыт хуэдэ наречиер нэхъыбэрэ къигъэсэбэпами. Текст зыбжанэ ягъэхьэзырахэм къоджэ, наречие хэтхэр жаIэ, зэи зэхамыха наречие хэтмэ доскам иратхэ. Апхуэдэурэ досками цIыкIухэм я семинарскэ тетрадми наречие хъушэ къохутэ. А текстхэр газети журнали дэни кърах хъунущ.А урок дыдэм егъэджакIуэм къихутэ хъунущ и гъэсэнхэм наречиер я бзэм къызэрыщагъэсэбэпыр.Ди сурэтыщI гуэрым и сурэт блыным къыфIэплъхьэу абы тебгъэпсэлъыхь хъунущ.ЕгъэджакIуэр еупщI хъунущ сурэтым игу къыщигъэушымкIэ.Лэжьыгъэ гуэри ягъэзащIэ хъунущ, наречиехэр къагъэсэбэпурэ, сурэтым къигъэлъагъуэ Iуэхугъуэр къазэрыщыхъум теухуауэ.Унэ лэжьыгъэ: Наречиехэр къагъэсэбурэ, сурэтымкIэ сочиненэ тхын.Урокыр еух. ЕгъэджакIуэр йоупщI я ныбжьэгъухэм ягъэзэщIа лэжьыгъэхэр къазэрыщыхъуамкIэ.-Дэтхэнэ гупыра нэхъ лэжьыгъэ хьэлэмэт зыгъэзэщIар?- Хэт сыт хуэдэ упщIэхэмрэ лэжьыгъэхэмрэ телэжьыхьыну къыхиха?